youtube twitter

Τι θα γίνει με την Ευρώπη;

Κυριακή, 31 Μαρτίου 2013

[ Πατήστε εδώ για να διαβάσετε το κείμενο της κυρίας Μ. Γιαννάκου, όπως δημοσιεύτηκε στην "Καθημερινή της Κυριακής" της 31ης Μαρτίου 2013 ]

Τι συμβαίνει στην Ευρώπη; Πόσο ακόμη θα βαθύνει η ύφεση; Γιατί δεν έχουμε κατορθώσει να βρούμε αντίδοτο στις αιτίες των προβλημάτων; Θα επιδεινωθεί το βιοτικό επίπεδο των Ευρωπαίων και ποιες άλλες χώρες θα βρεθούν στον πυρήνα της κρίσης; Ποιες πολιτικές συνέπειες προκύπτουν για τα κράτη-μέλη και τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης;


Τα ερωτήματα αυτά απασχολούν αναμφισβήτητα κάθε Ευρωπαίο πολίτη. Για πρώτη φορά παρατηρούμε τόσο έκδηλο ενδιαφέρον για τις εξελίξεις στην ΕΕ, προφανώς λόγω της κρίσης. Κοινή συνισταμένη της συζήτησης είναι ότι οι λύσεις θα προκύψουν σε επίπεδο ΕΕ. Αυτό τουλάχιστον αποτελεί αναγνώριση της σημασίας του κεκτημένου της ευρωπαϊκής ενοποίησης.
Ωστόσο, η ΕΕ βρίσκεται πράγματι σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι. Χωρίς να συμμερίζομαι τα σενάρια καταστροφής, θεωρώ ότι η κρίση της ευρωζώνης αποτελεί κομβικό σημείο για την εξέλιξη της ενοποίησης. Η ΕΕ κινδυνεύει να απωλέσει μέρος της κοινωνικής νομιμοποίησης που συσσώρευσε σταδιακά δια των επιτευγμάτων και της υποστήριξής της από ευρύτατα στρώματα των λαών της Ευρώπης. Αυτό συμβαίνει γιατί ο μείζον σκοπός, δηλαδή η επιδίωξη της ευημερίας, τίθεται υπό αμφισβήτηση. Όπως σε αμφισβήτηση τίθεται και η επιτυχία της πολιτικής συνεργασίας.
Πράγματι, στις χώρες που βρίσκονται στον πυρήνα της κρίσης, το επίπεδο διαβίωσης των πολιτών επιδεινώνεται με την εξάπλωση της φτώχειας. Παράλληλα, διαπιστώνεται ο αλυσιτελής τρόπος λήψης αποφάσεων για την αντιμετώπιση των έκτακτων καταστάσεων.
Επειδή ορισμένα πράγματα πρέπει να λέγονται με το όνομά τους, καμία κυβέρνηση και κανένα όργανο της ΕΕ δεν είναι άμοιροι των ευθυνών τους για την έλευση της κρίσης στην ευρωζώνη. Είναι γνωστό ότι οι πρώτοι που αμφισβήτησαν τα δημοσιονομικά κριτήρια του Συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης ήταν οι Γερμανοί και οι Γάλλοι. Το Συμβούλιο Υπουργών και το Eurogroup προτίμησαν την πολιτική διευθέτηση του ζητήματος, αντί της αυστηροποίησης των ποινών. Η ίδια η Επιτροπή συχνά δεν υπερασπίστηκε με σθένος το ρόλο του θεματοφύλακα των συμφερόντων της Ένωσης συνολικά, στέλνοντας ισχυρά μηνύματα σε όσους παραβίαζαν τους κοινούς κανόνες. Το ίδιο ισχύει και για την αναγνώριση του μέρους της ευθύνης που της αναλογεί για την αποτυχία της Στρατηγικής της Λισαβόνας για «περισσότερες και καλύτερες θέσεις εργασίας έως το 2010».
Από την άλλη πλευρά, δεν πρέπει να παραγνωρίσουμε ότι η ΕΕ δεν υπήρξε απαθής, αλλά έκανε σοβαρά βήματα για την αντιμετώπιση της κρίσης (EFSF, ESM, 'six-pack', δημοσιονομικό σύμφωνο), συμμετέχοντας ενεργά στην αντιμετώπιση των χωρών που επλήγησαν από την κρίση. Το πρόβλημα είναι ότι όλα αυτά έγιναν χωρίς προηγούμενη εμπειρία. Βρεθήκαμε σε αχαρτογράφητα νερά, και, κυρίως, δίχως επαρκή μέσα και προϋποθέσεις, γιατί απουσιάζει η ομοσπονδιακή δομή και μία υποστηρικτική κουλτούρα που θα επετάχυναν τις εξελίξεις, όπως ισχύει στις ΗΠΑ.
Η Ευρώπη σήμερα εξακολουθεί να έχει εκκρεμότητες, οι οποίες αποτελούν εν δυνάμει προβλήματα αναλόγως των εξελίξεων. Η κατάσταση της Κύπρου, η κατάσταση στην Ιταλία αλλά και η αδυναμία συγκρότησης κυβέρνησης και η οικονομική κατάσταση της Γαλλίας, εγκυμονούν κινδύνους.
Σε θεσμικό επίπεδο είναι δυσμενής η εξέλιξη της κατά περίπτωση παράκαμψης του Συμβουλίου και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, όπως κατεξοχήν συνέβη στην περίπτωση της Κύπρου. Η Γερμανία ορθώς ενδιαφέρεται για την αποκατάσταση των πραγμάτων στα κράτη-μέλη χάριν της λειτουργίας της ευρωζώνης, αλλά και της αντιμετώπισης των παγκοσμίων προκλήσεων, με την ανάδυση νέων ισχυρών παικτών στο οικονομικό και πολιτικό πεδίο. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι νομιμοποιείται μία μονομερής αντίληψη και διάθεση επιβολής στα άλλα κράτη-μέλη.
Όσοι δικαίως χαρακτηρίζουν προβληματική την ενίσχυση της διακυβερνητικής λογικής, έχουν κάθε λόγο να ανησυχούν και με την επιδίωξη πολιτικής ηγεμονίας. Όπως ήδη επισήμανα, η Γερμανία έχει τις δικές της ευθύνες για την κατάσταση και η δική της πλεονεκτική θέση δεν πρέπει να την οδηγεί σε πρακτικές κηδεμονίας, αλλά στη θέση αρωγού και ισότιμου εταίρου, γιατί η επιτυχής αντιμετώπιση της κρίσης ευνοεί και την ίδια.
Εξάλλου η Γαλλία, οφείλει ν'αποκαταστήσει τη θέση της στο γαλλο- γερμανικό άξονα ώστε να υπάρξει εξισορρόπηση. Επίσης μερικά από τα μικρότερα κράτη επιλέγουν το ρόλο του δορυφόρου κατά το δοκούν. Επειδή αυτό αντίκειται στους όρους της ισότιμης πολιτικής συνεργασίας, τέτοιες συμπεριφορές πρέπει να αποφεύγονται γιατί η κρίση ενδέχεται να έχει απρόβλεπτες συνέπειες και να πλήξει όσους θεωρούσαν τους εαυτούς τους απρόσβλητους.
Το μήνυμα για μας στην Ελλάδα είναι σαφές. Πρέπει να επιμείνουμε στην προσπάθεια αποκατάστασης στα του οίκου μας, διορθώνοντας τις αδυναμίες στη λειτουργία του κράτους και της οικονομίας που μας κόστισαν πολύ ακριβά. Πρέπει να παραμείνουμε προσηλωμένοι στην αναζήτηση απαντήσεων σε επίπεδο ΕΕ και ευρωζώνης γιατί αυτό συνιστά την καλύτερη λύση για μας αλλά και για κάθε χώρα σε παρόμοια κατάσταση. Θετικές εξελίξεις στην υπόλοιπη ευρωζώνη, ασφαλώς θα ωφελήσουν την ανάταξη της οικονομίας μας.